Zakładki:
......
.......
........
.........
Dekret warszawski
E-varsaviana
Fotoblogi i blogi warszawskie
Informatory
Komunikacja warszawska
Różne
Warszawa
Warszawa - z obiektywu forumowiczów
Warszawa przedwojenna
Warszawa wojenna
Wycieczki po Warszawie z przewodnikami
Żydzi Warszawy

blogi










site statistics


wtorek, 07 września 2010
Miasto - Ogród Czerniaków

warszawa

Na terenie Sadyby na ulicy Goraszewskiej na ogrodzeniach posesji są umieszczone plansze, obrazujące historię Miasta – Ogrodu Czerniaków czyli obecnej Sadyby.

Miasto-Ogród Czerniaków powstało w latach 20-tych na terenie wsi Czerniaków. Podwarszawska wieś była znana z kościoła bernardynów, wystawionego przez Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, który posiadłość otrzymał w 1683 roku za wybitne zasługi w bitwie pod Wiedniem. Po śmierci Lubomirskiego wieś wielokrotnie zmieniała właścicieli. Pod koniec XIX wieku przeszła na własność Sobańskich i Tarnowskich.

Właśnie z inicjatywy tych dwóch rodów powstało Miasto-Ogród Czerniaków. 2 czerwca 1920 roku Michał Sobański i Adam Tarnowski założyli spółkę z o.o Miasto-Ogród Czerniaków. Po roku do spółki dołączył hrabia Aleksander Skrzyński, odkupując część udziałów. Spółka miała siedzibę przy Senatorskiej 17. Na jej zlecenie rozplanowaniem terenów zajęli się profesor Politechniki Warszawskiej arch. Oskar Sosnowski i kierownik biura w Magistracie, arch. Antoni Jawornicki, późniejszy projektant Podkowy Leśnej.
pokaż powiększenie

Architekci w swoim projekcie wzorowali się na angielskiej koncepcji miasta – ogrodu, łączącej wygody miejskie z pobytem na łonie natury. Projekt nowej osady został zatwierdzony w 1923 roku a dwa lata później wpisany do planu rozwoju Warszawy. Zawierał również plan zagospodarowania terenów wokół Fortu IX im. H. Dąbrowskiego czyli przyszłej Sadyby Oficerskiej. Wytyczał nieistniejące wówczas w tym miejscu ulice Powsińską i Klarysewską.

Projekt Sosnowskiego i Jawornickiego był niemal kompleksowy. Przewidywał, oprócz projektów budynków również drogi, miejsca społecznej integracji jak place, parki, zieleń, ścieżki nad Jeziorkiem Czerniakowskim. Projektanci zaplanowali również ratusz przy forcie i kościół po wschodniej części jeziorka.

Domy po tej stronie jeziora miały być utworzone w postaci tzw. okolnic. Polegało to na tym, że domy były ustawione na planie koła i miały wspólne duże ogrody. Ze względu na kryzys lat 20 i 30 ta część projektu nigdy nie została zrealizowana.

Po zachodniej stronie jeziora powstały oprócz willi i dworków również też kamienice czynszowe, istniejące do dzisiejszych czasów. Na obrzeżach osady zaprojektowano miejską zabudowę zwartą z lokalami usługowymi na dole.

Domy jednorodzinne powstawały wzdłuż głównych ulic osady. Szczególnym powodzeniem cieszyła się Goraszewska, wytyczona już w 1919 roku i będąca najstarszą ulica osady.

Bardzo do rozwoju Miasta – Ogrodu Czerniaków przyczyniło się powstanie pierwszej osady spółdzielczej Społem, wzorowanej na angielskiej z Rochdale. Składała się z zespołu trzech budynków z 4 lokalami, zaprojektowanymi przez Oskara Sosnowskiego. Zamieszkało w nim kierownictwo Społem z rodzinami. Kolonia Społem słynęła z jedynego w okolicy kortu tenisowego.
pokaż powiększenie

Osada jednak nie rozwijala się zbyt szybko. Aby rozkręcić budownictwo, jeszcze niezabudowane parcele na terenie Ogrodu zostały w latach 30 - tych sprzedane 7 różnym towarzystwom parcelacyjnym które miały przyciągnąć klientów dobrą komunikacją i istniejącymi już domami. Wbrew założeniom nie przyspieszyło to rozwoju, między innymi z powodu ciągle trwającego kryzysu. Również konieczność osuszania podmokłych gruntów zniechęcała potencjalnych inwestorów.

Ci, którzy już tutaj mieszkali, bardzo sobie chwalili miejsce. We wspomnieniach jawi się ono niczym Arkadia. Zachwycała czysta woda w Jeziorze Czerniakowskim i piękna piaszczysta plaża. Wokół było pełno zieleni, jezioro pokryte nenufarami i obrośnięte tatarakiem było ogromnie popularne. Tuż obok znajdował się kort tenisowy. Podobno mieszkający przed wojną na Okrężnej Jeremi Przybora nad jezioro szedł z domu w szlafroku. To świadczy o sielskości i wielkim spokoju okolicy. Uroku dodawały dworki i gazowe latarnie, które trafiły tutaj w 1930 roku, gdy centrum miasta przestawiło się na oświetlenie elektryczne. We wspomnieniach mieszkańców ulice Jodłowa, Kąkolewska, Gołaszewska, Godebskiego, Waszkowskiego i Orężna wieczorami nabierały bajkowego wyglądu.

Miasto – Ogród Czerniaków dwukrotnie zmieniało granice. W roku 1929 przyłączono teren na północ od Goraszewskiej do św. Bonifacego i w 1934 od Bonifacego do Woziwody. Osada była jedną z pierwszych w Europie i pierwszą w Polsce założoną wg angielskiej idei miasta - ogrodu.

W 1933 roku powstała szkoła podstawowa, co podniosło rangę tego miejsca. Mieściła się w drewnianym budynku w pobliżu bloku oficerskiego na Sadybie Oficerskiej . Była płatna i dość droga ale co dziesiąty uczeń mógł się uczyć bezpłatnie. Miasto – Ogród Czerniaków było dobrze skomunikowane z miastem. Z placu Kerkholmskiego jechał tutaj kolejka ulica Powsińską. W latach 30-tych uruchomiono linie tramwajowe 2, W i W extra.
pokaż powiększenie

Prasa wówczas pisała starała się to miejsce reklamować, aby zachęcić nowe osoby do pobudowania się:

Czerniaków, dzielnica położona w południowej części Warszawy posiada największą przyszłość. (…) Rozległe wolne tereny, które w przyszłości przetnie wielka arterja komunikacyjno – spacerowa – nadbrzeżny bulwar Wilanów – Bielany, świetne położenie, bliskość centrum miasta, dogodne warunki komunikacyjne – wszystko to umożliwia powstanie na Czerniakowie wielkiej nowoczesnej dzielnicy mieszkaniowej. Obszerne tereny parcelacyjne w tej części Czerniakowa należą do Górnośląskiego Towarzystwa Hipotecznego, Piękna 2 m. 5, które rozsprzedaje je na działki. Teren ten nad jeziorem czerniakowskim posiada wyjątkowo dogodne i piękne położenie malownicze oraz wszystkie warunki kulturalne: kanalizacja, woda, gaz, światło, komunikacja z centrum miasta. Do dzisiejszych czasów zachował się przedwojenny charakter charakter osady. jest niezmieniony układ ulic. Przetrwało wiele willi i domów czynszowych. Ocalały niektóre latarnie. Na ulicy Jodłowej zostały pięknie odrestaurowane. Są skwerki. Typowa dzielnica willowa.