blogi










site statistics


Blog > Komentarze do wpisu
Dynasy




Kto będąc dzieckiem, miał swój skwer
W królestwie nadwiślańskich sfer
Saneczki na Dynasach...
"Maleńki znak" słowa: Krystyna Wolińska-Preyzner


Dynasy dzisiaj to cicha, urokliwa uliczka u podnóża skarpy warszawskiej, zatopiona w zieleni. Kiedyś, przed wiekami, tą nazwą określano teren zawarty obecnie między ulicami Tamką, Kopernika, Oboźną i Leszczyńską. Granicę od strony Wisły stanowi Dobra. Wewnątrz znajdują się ulice: Bartoszewicza, Karasia, Sewerynów, Cicha, Zajęcza, Drewniana, Elektryczna i oczywiście Dynasy. pokaż powiększenie

W XVII wieku było tu zupełnie inaczej, teren był podmokły i zalesiony, i stanowił królewski zwierzyniec. W 1670 roku książę Aleksander Zasławski założył w tym miejscu jurydykę, zwaną od jego imienia Aleksandrią. Główną ulicę stanowiła obecna Kopernika. W pobliżu jej wybudowano dwa dwory. Pierwszy drewniany w pobliżu Kopernika, przeszedł na własnośc Lubomirskich, a potem Gozdzkich. Drugi murowany, był zbudowany w okolicy Tamki niemal na koronie skarpy. Był to pałac Chomętowskich, który się spalił przed 1740 rokiem. Na miejscu dworu drewnianego wojewoda podlaski, Stanisław Gozdzki wybudował murowany pałac, który odziedziczyła jego córka Karolina Sanguszkowa.

Około 1760 roku poniżej pałacu Gozdzkich powstały pięknie rozplanowane ogrody z ziemnymi tarasami na trzech poziomach. Każdy taras miał schody i boczne rampy. Tarasy, ze względu na koszty, nie były niczym wzmacniane, więc już na początku XIX w zaczęły zanikać, tym bardziej, że nikt ich nie konserwował. Na dole, na osi pałacu, znajdował się kanał o kształcie litery T, dochodzący aż do Wisły, która w tym czasie miała inne koryto. Brzeg rzeki dochodził do parzystej strony obecnej ulicy Dobrej. pokaż powiększenie

Gdy księżna Karolina Sanguszkowa poślubiła księcia Karola de Nassau Siegen i zamieszkała w nowowzniesionym pałacu, Aleksandrię zaczęto nazywac Dynasami. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiatych XVIII wieku zaczęto wytyczać na tym terenie ulice. Pierwszą była Drewniana, biegnąca wzdłuż kanału. Gdy po kilku latach wyznaczono Topiel, ograniczyła ona ogród od strony Wisły a nad kanałem była położona kładka istniejąca jeszcze w połowie XIX wieku. Domy budowane na nowych ulicach były bardzo liche, drewniane. Powodem był zarówno status społeczny mieszkanców jak i ciągle wylewająca rzeka. Jeszcze w drugiej połowie XIX wieku w czasie powodzi dochodziła aż do Topieli. pokaż powiększenie

Z czasem zaczęto tu budować coraz więcej domów. W latach 1836 - 1843 powstała pierwsza w Polsce fabryka wyrobów gumowych Józefa Wernera. Duże zmiany zaszły, gdy posiadłośc w 1845 roku nabył hrabia Seweryn Uruski. Na ruinach spalonego pałacu książąt de Nassau utworzył bazar, łączący funkcje handlowe i mieszkalne. Wg projektu Lanciego zbudowano dwupiętrowy budynek, z arkadowymi podcieniami. Na dole były kramy, jatki i różne warsztaty a na górze mieszkania. Obok był plac handlowy. Miejsce to od imienia hrabiego Uruskiego nazwano Sewerynowem. W ciągu tygodnia ruch był tu stosunkowo nieduży, za to w niedzielę od rana odbywał sie wielki handel. Pod arkadami przeważnie stały kramy szewców z gotowymi butami. Im bliżej wejscia miało się miejsce tym wiecej było klienteli. Tak więc szewcy pędzili z samego rana. Było w tym czasie nawet powiedzenie" "Spieszy sie jak szewc na Sewerynów". Zabudowania zostały rozebrane w 1937 roku. pokaż powiększenie

W 1890 roku Warszawskie Towarzystwo Cyklistów wydzierżawiło od księcia Czetwertyńskiego park na Dynasach i dwa lata później wokół uregulowanej sadzawki zbudowany został pierwszy w Polsce ziemny tor kolarski i pawilon klubowy wg projektu Stefana Szyllera. W ówczesnych czasach jeżdzono na wysokich bicyklach z ogromnym przednim kołem, ale jazda na nich po ulicach była zabroniona. W 1896 roku w pobliżu toru na Oboźnej wzniesiona została dwunastoboczna rotunda budynku panoramy, projektu Karola Kozłowskiego. Najpierw była tam pokazywana panorama Tatr a potem Styka namalował panoramę "Męczeństwo chrześcijan". Od 1911 roku w budynku mieścił sie Teatr Żydowski.

Na początku XX wieku tętniło na Dynasach życie. Latem na scenach na wodzie i na ziemi odbywały się występy. Zbudowano sztuczne ruiny. Zimą na zamarzniętej sadzawce było lodowisko. Cały teren był ciekawie oświetlony. pokaż powiększenie

W 1926 roku Dynasy zostały przebudowane. Powstał pałacyk WTC z salami: gimnastyczną i do jazdy na rowerze. W 1937 roku WTC "Dynasy" przestało istnieć. Budynek panoramy przebudowano na warsztaty samochodowe. Powstała ulica Dynasy z domami mieszkalnymi. Na ulicy Sewerynów na miejscu gmachu bazarowego wzniesiono pięciopietrowy blok mieszkalny.

Wojna Dynasy oszczędziła. Większość domów ocalała. Bliżej Oboźnej poniżej ulicy Dynasów istnieją jeszcze ruiny dawnego budynku panoramy Tatr.

Na stronie Stare rowery można zobaczyć zdjęcia z dawnych Dynasów. .

środa, 09 kwietnia 2008, eela

Polecane wpisy

TrackBack
TrackBack w tym blogu jest moderowany. TrackBack URL do wpisu: