blogi










site statistics


Blog > Komentarze do wpisu
Plac Bankowy

Plac Bankowy powstał w 1825 roku. Stało sie to przy okazji projektowania przez Corazziego budynków dla Giełdy i Banku Polskiego oraz pałaców dla Ministerstwa Skarbu i Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. Nie były to gmachy wznoszone od nowa lecz przebudowa dawnych pałaców Ogińskich i Potockich. Skośnie biegnąca po śladzie dawnych obwałowań szwedzkich ulica Rymarska miała po swojej zachodniej stronie budynki gospodarczymi tych pałaców. Zostały one w 1825 roku wyburzone a między przebudowanymi pałacami a Rymarską powstał trójkątny plac Bankowy. Widać to doskonale na zdjęciu obok. Jest to obraz W. Kasprzyckiego z 1833 r. Po wschodniej stronie za ogrodzeniem widać zieleń pałacu Mniszchów.

Corazzi planował w przyszłości przebudowę placu Bankowego tak, aby miał kształt prostokąta. Chciał to osiągnąć kosztem częściowej likwidacji ogrodów Mniszchów. Planował otwarcie wielkiej perspektywy, zaprojektował oś łączącą gmach Komisji Przychodów z gmachem Mennicy na Bielańskiej. Chciał też rozbudować północno - zachodni narożnik placu, aby uzyskać symetrię i poszerzyć wlot Rymarskiej do Leszna. Nie zostało to zrealizowane.
pokaż powiększenie

Po parcelacji ogrodów pałacu Mniszchów wschodnią stronę ulicy Rymarskiej obudowano kilkoma kamienicami czynszowymi, mającymi od trzech do czterech kondygnacji. Powstał wtedy dom, który następnie kupił na licytacji bankier Lesser i otworzył w nim słynny wówczas dom towarowy. Skrzydła pałacu Mniszchów zostały obudowane kamienicami. Jedna z nich przetrwała do dzisiejszych czasów pod adresem Senatorska 42. W szerszej części placu przy wlocie Żabiej i Senatorskiej utworzono skwer. Pod koniec XIX w. południowym skrajem placu jeździł tramwaj konny, łączący Senatorską z Elektoralną i Przechodnią.

W 1906 roku na placu umieszczono fontannę, przeniesioną tu ze skweru na Krakowskim Przedmieściu, z tego miejsca gdzie znajduje się pomnik Mickiewicza. Ulicę Rymarską obsadzono drzewami. Bujnie rozrośnięte nadały placowi bardzo kameralny charakter.

pokaż powiększenie

We wrześniu 1939 roku zachodnia część placu została zniszczona przez pożar. W okresie okupacji przez plac przechodziła granica między gettem a częścia aryjską. W czasie powstania zostały spalone i częściowo zburzone domy przy Rymarskiej.

Po wojnie całkowicie zmienił się charakter placu Bankowego, stał sie jednym z głównych placów Warszawy o ogromnym natężeniu ruchu. Po dawnej ulicy Rymarskiej pozostał tylko lekki skos jezdni w kierunku północno - zachodnim.

Odbudowę placu Bankowego rozpoczęto od kamienicy Janasza i pałacu Zamoyskich. W 1950 roku rozpoczęto projekt odbudowy pałaców Ministra Skarbu oraz Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. Rok później została podjęta decyzja o budowie pomnika Dzierżynskiego. Jednocześnie postanowiono nadać nowy kształt urbanistyczny placowi. Postanowiono, że plac Bankowy od południa będzie graniczyć z Senatorską i Elektoralną zaś od północy z Trasą W - Z. Pałace corazziańskie miały być bardzo starannie odbudowane. Po wchodniej stronie linia zabudowy miała biec równolegle do jezdni Marszałkowskiej i torów tramwajowych. Przewidywano budynek nawiązujący do klasycystycznej architektury pałaców i o odpowiednich gabarytach w stosunku do istniejącej okolicznej zabudowy. Wysokość jego ustalono na 5 kondygnacji. Na osi pałacu Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu miała być utworzona oś spacerowa w kierunku wschodnim, przewidywana przez Corazziego w 1825 roku. Miała przechodzić prześwitem w projektowanym budynku. Żadnych wysokościowców nie brano pod uwagę. Całość miała byc gotowa 22 lipca 1951 roku.
pokaż powiększenie

Plac Bankowy miał spadek w kierunku wschodnim. W związku z tym zadecydowano, aby obniżyć zachodnią część placu. To umożliwiło utworzenie wzdłuż zespołu pałaców corazziańskich szerokiego tarasu, trzy razy szerszego od przedwojennego chodnika. Taki sam taras utworzony został przy kamienicy Janasza. Pozostała część placu Bankowego została obniżona o 70 cm. Zaprojektowano dla placu kamienną posadzkę. Terminy jednak goniły i nie udało sie ulokować zlecenia w żadnym kamieniołomie. W związku z tym plac został wyasfaltowany.

Z pomnikiem Dzierżyńskiego było sporo problemów. Miał byc głównym akcentem placu, więc szukano dla niego najlepszego ustawienia. Były brane pod uwage trzy wersje:
- na miejscu przedwojennej fontanny, stojącej na trójkątnym skwerze. Miejsce miało uzasadnienie, gdyż podobno tu w 1905 roku Dzierżyński przemawiał do strajkujących robotników. Jednak na skutek przestrzennej zmiany charakteru placu miejsce to znalazło się na uboczu, więc zostało odrzucone;
- na osi dziedzińca dawnego pałacu Komisji Rządowej, został odrzucony z tego powodu, ze ginąłby w tle monumentalnej architektury;
- na osi głównej trzykondygnacyjnego ryzalitu pałacu Ministra Skarbu. Ostatnia wersja została uznana za właściwą.

Tak jak były problemy z kamieniem na posadzkę placu tak były również i z odlaniem rzeźby Dzierżyńskiego w brązie. Zrobiono ją z betonu i następnie pokryto chemicznie brązem. Na cokole pomnika umieszczono napis: "Feliks Dzierżyński to duma polskiego ruchu rewolucyjnego. B. Bierut". Budowa pomnika była trudna z tego względu, że nie wolno było wstrzymać ruchu samochodowego ani pieszego. 21 lipca 1951 r. plac Bankowy uchwałą Prezydium Stołecznej Rady Narodowej Warszawy został przemianowany na plac Dzierżyńskiego.

W 1952 roku rozpoczęte zostały prace projektowe nad stroną wschodnią placu w zespole architektów składającym się z czterech osób: Zygmunt Stępiński, Grzegorz Chruścielewski, Wojciech Kubicki i Andrzej Milewski. Miała się tam mieścić siedziba Ministerstwa Budowy Miast i Osiedli. Budynek otrzymał formę klasycystyczną, korespondującą z gmachami Corazziego. Projekt został wystawiony na Pierwszej Powszechnej Wystawie Architektury Polski Ludowej, otwartej w "Zachęcie" 22 lutego 1953 roku. Znalazł sie tam również projekt wykonany przez zespół kierowany przez P. Biegańskiego i M. Kuzmę, wiernie odtwarzający zamysł Corazziego z 1825 roku. Toczyła sie również dyskusja czy plac ma być prostokątny czy skośny jak przed wojną. Przeciwko tej drugiej formie głośno protestował arch. Edmund Goldzamt. Kopano już fundamenty pod gmach Ministerstwa Budowy Miast i Osiedli gdy przyszła decyzja o wstrzymaniu realizacji aż do momentu rozstrzygnięcia konkursu na śródmieście Warszawy. W tej sytuacji doły wykopane pod fundamenty ministerstwa zostały zasypane.

pokaż powiększenie

W 1953 roku ogłoszony został konkurs na projekt placów Teatralnego i Dzierżyńskiego. Był to pierwszy konkurs dla placu Dzierżyńskiego. Rozstrzygnięty został 20 sierpnia 1955 roku. Nie przyniósł jakichś rewelacyjnych rozwiązań. Pierwszej nagrody nie przyznano nikomu. III nagrodę otrzymał zespół architektów w składzie: Jan Furman, Stanisław Jankowski, Lech Robaczyński, wsp. I. Rodziewicz. Proponowali oni wystawienie wieżowca, mimo, że wytyczne do konkursu nie zalecały takiego budynku w tym miejscu. Ponieważ konkurs nie dał jednoznacznej odpowiedzi na pytanie: "jak ma wyglądać plac Dzierżyńskiego", Naczelny Architekt Adolf Ciborowski powołał zespół do wykonania projektu realizacyjnego zabudowy między innymi wschodniej strony placu. Zespół ten oparł się na pracy, która dostała III nagrodę. Zaprojektował oś w kierunku wschodnim, co było pewnym nawiązaniem do idei Corazziego. Tak powstała ulica Corazziego. Zamiast klasycystycznego gmachu na wprost pomnika Dzierżyńskiego zaprojektowano jednak siedmiopiętrowy budynek mieszkalny. W narożniku usytuowano wieżowiec.
pokaż powiększenie

Jak wszyscy pamiętamy, wieżowiec budowany był dwadzieścia parę lat, najpierw złocisty, potem stał się niebieski. Połączenie placu Bankowego z placem sprzed pałacu Mostowskich wytworzyło wielką przestrzeń, w której giną cenne budynki Corazziego. Nie została wg zaleceń Corazziego skrócona perspektywa od północy placu.

W listopadzie 1989 roku zdjęto z cokołu Dzierżyńskiego. Postument został wykorzystany dla Słowackiego.

Kilka lat temu wybudowano zejście do metra.

Jak wyglądał plac Bankowy tuż przed Powstaniem Warszawskim, można zobaczyć na zdjęciu zrobionym z niemieckiego samolotu.


wtorek, 08 sierpnia 2006, eela

Polecane wpisy

TrackBack
TrackBack w tym blogu jest moderowany. TrackBack URL do wpisu:
Komentarze
Gość: Kaasiulaa, *.dynamic.chello.pl
2015/02/03 16:57:22
Zabrakło wzmianki o Wielkiej Synagodze, a wydaje mi się ona ważnym elementem historii Placu Bankowego.