blogi










site statistics


Blog > Komentarze do wpisu
Aleje Ujazdowskie

Zaczątkiem Alej Ujazdowskich była Droga Kalwaryjska od obecnego placu Trzech Krzyży do kościoła ujazdowskiego, który mieścił się w miejscu, gdzie obecnie jest dziedziniec Belwederu. Droga powstała z polecenia króla Augusta II w latach 1724 - 1731 i miała 14 metrów szerokości. Przed Belwederem skręcała pod kątem prostym w lewo i biegła w dół pod skarpę a potem zawracała w kierunku Warszawy, prowadząc do wzniesienia zwanego Górą Kalwaryjską na terenie obecnego Ogrodu Botanicznego (obok ruiny Swiątyni Opatrzności). Po zachodniej stronie Drogi znajdowało się 28 murowanych kaplic, ustawionych mniej więcej co 90 metrów. Droga była obsadzona lipami, przecinała drogi narolne i polne, które w przyszłości miały się zamienić w ulice: Wilczą, Piękna, Aleje Róż...

Droga Krzyżowa istniała krótko, już w czasach Stanisława Augusta Poniatowskiego kaplice zostały rozebrane, dolna część drogi została włączona do dróg w Łazienkach, górna dała początek obecnycm Alejom Ujazdowskim.

Pod koniec XVIII wieku po wschodniej stronie Alej znajdowała się wieś Ujazdów, po zachodniej były pola i sady. Po obu stronach rósł rząd lip, również wzdłuż drogi do Zamku Ujazdowskiego. pokaż powiększenie

W 1768 roku na przecięciu Alej z Droga Królewską (obecna Aleja Wyzwolenia), prowadzącą do Zamku Ujazdowskiego wyznaczono kolisty plac Na Rozdrożu. Wkrótce potem Aleje weszły w skład stanisławowskich placów gwiaździstych. Przy tej okazji uregulowana została ulica Piękna. W tym samym mniej więcej czasie powstała Agrykola, w miejscu starego traktu łączącego Solec z Rakowcem.

W latach 1774 - 1780 został założony Park Łazienkowski a w roku 1779 park księcia Kazimierza Poniatowskiego, brata króla - na rogu Pięknej i Alej Ujazdowskich. Słynął z najpiękniejszej warszawskiej oranżerii. pokaż powiększenie

W 1784 roku zlikwidowana została wieś Ujazdów, ponieważ król chciał utworzyć stałe miejsce dla ćwiczeń i rewii wojskowych. W tym samym roku ofiarował Zamek Ujazdowski Warszawie. Zamek wkrótce został przebudowany na koszary Gwardii Pieszej Litewskiej - dodano mu dwa skrzydła. W latach 1779 - 1806 naprzeciwko Zamku, między resztkami ostatniej stacji kalwaryjskiej a ogrodzeniem późniejszego Ogrodu Botanicznego, znajdował się cmentarz "Na Górnej Agrykoli".

Od 1809 roku w Zamku znajdował się szpital wojskowy. W tym czasie zaczęły się pojawiać pierwsze zabudowania między placem Trzech Krzyży a Piękną. Dalej były pola i ogrody. W okresie Królestwa Polskiego Aleje między placem Na Rozdrożu a Piękną zostały znacznie poszerzone i ten fragment otrzymał nazwę placu Ujazdowskiego, został też odgrodzony od Alej podwójną aleją kasztanową. W 1818 roku rozpoczęło się tworzenie Ogrodu Botanicznego. Za zgodą cara przekazano na ten cel część Łazienek górnych między Belwederem a Agrykolą, łącznie z Pomarańczarnią i Wodozbiorem. W 1825 roku na terenie Ogrodu zostało wybudowane Obserwatorium Astronomiczne. Ogród był duży, miał 22.5 ha. Zmniejszony został w 1834 roku decyzją namiestnika Paskiewicza. Zostało tylko 6 ha, reszta wróciła do Łazienek. pokaż powiększenie

W 1827 roku powstała Dolina Szwajcarska na terenie wielkości 4.5 ha, na którym stał empirowy pałacyk otoczony ogrodem owocowym. Wcześniej były tu glinianki. Z czasem ogród owocowy zamienił się w spacerowy a w porze letniej zaczęły występować różne orkiestry. Dolina szybko stała się bardzo lubianym miejscem podmiejskich wycieczek warszawiaków.

W 1857 roku pojawiły się w Alejach Ujazdowskich pierwsze gazowe latarnie. Niestety, przy tej okazji, zniszczone zostały drzewa rosnące od początu istnienia Alej z powodu nieszczelnych rur. W tym czasie miasto zaczęło dbać o wygląd ulicy i właścicielom domów przy szerokiej południowej częćci przydzieliło ośmiometrowy pas ziemi z obowiązkiem założenia ozdobnych przedogródków. Pomysł nie wypalił i po wschodniej części np. tylko 3 domy takie ogródki miały. pokaż powiększenie

Pod koniec lat sześćdziesiątych zmienił sie właścicel Doliny Szwajcarskiej i całkowicie ją przebudował. W gmachu frontowym powstał salon koncertowy z tarasem, a w ogrodzie była ogromna estrada dla orkiestry. Ogród składał się z dwóch części: wyższej i niższej a w bocznych były między innymi trzy mieszkania do wynajęcia na lato. Trudno dziś uwierzyć, ale warszawiacy tu przyjeżdzali na wakacje. Zimą Dolina miała znaną ślizgawkę. Były to jeszcze czasy, gdy nie istniała komunikacja publiczna. Dopiero wprowadzenie omnibusów konnych przybliżyło te tereny Warszawie. Wtedy nawet wyjście do Łazienek było całodzienną wyprawą, na którą się wybierano z zapasem picia i jedzenia. pokaż powiększenie

Od 1868 roku zaczęły sie pojawiać w Alejach Ujazdowskich wille i pałace arystokracji, co jednocześnie spowodowało ich popularność, stały sie modnym miejscem spacerów wraz z Ogrodem Botanicznym i Łazienkami. W 1879 roku od placu Trzech Krzyży do Doliny Szwajcarskiej wylano chodniki asfaltowe a ulicę zaczęto kanalizować. Łazienki udostępniono "lepszej publiczności", zaś Ogród Botaniczny był otwarty raczej dla klasy średniej i wyższej. Klasy niższe relaksowały się na placu Ujazdowskim, zaś ludność uboga i często margines społeczny okupywały dziką zieleń na Agrykoli.

Z czasem zaczął się zmieniać charakter placu Ujazdowskiego. Stał się placem zabaw ludowych, były tu "hece" czyli cyrk i coś w rodzaju wesołego miasteczka: karuzele i huśtawki. Następnie zaczęto tu urządzać wielkie wystawy. W latach 1893 - 1896 założony został krajobrazowy park publiczny, zwany Ujazdowskim, z dużym placem zabaw dla dzieci. Projektantem był Franciszek Szanior. Był pierwszym warszawskim parkiem, wyposażonym w hydranty do podlewania roślinności. Mostek, istniejący do dziś, był pierwszą w Warszawie konstrukcją żelbetową.

W 1897 roku na placu Na Rozdrożu wybudowano cerkiew dla pobliskiego litewskiego pułku piechoty. Rok później Aleje od placu Trzech Krzyży do Doliny Szwajcarskiej wyłożono drewnianym brukiem.

W tym czasie Aleje stały sie najbardziej wykwintną ulicą Warszawy, szeroką, zadrzewioną, z licznymi atrakcjami. Jedynie Dolina Szwajcarska straciła trochę na znaczeniu, ponieważ część jej terenu, położonego w pobliżu Alej przeznaczono do parcelacji pod budowę a na części utworzono ulicę Szopena.

Wkrótce Aleje dostały oświetlenie elektryczne. Niedługo potem tramwaje konne zostały zamienione na elektryczne. Jesienią 1907 roku zaczęto masowo wycinać stare drzewa, uniemożliwiające zakładanie przewodów elektrycznych dla tramwaju. Na pocztówkach z poczatku dwudziestego wieku widac piękne Aleje, zadrzewione, z szerokimi chodnikami, z podwójnymi szynami tramwajowymi, z jezdnią wylaną asfaltem. Przy chodnikach piękne pałacyki. Mieszkać tu oznaczało należeć do szczytów drabiny społecznej. Wieczorami Aleje przekształcały się w miejsce spacerów dorożkami i corso.

W okresie międzywojennym Aleje Ujazdowskie dalej były miejscem przechadzek a jednocześnie stały się ulicą poselstw i ambasad. Przy Łazienkach i Ogrodzie Botanicznym były zaniedbane, w tym miejscu nie było chodników, tylko jakies wertepy ze sterczącymi kamieniami.

W okresie okupacji od 1939 roku do 1942 Ogród Botaniczny był jedynym parkiem dostępnym dla Polaków a Aleje przemianowano w 1940 roku na Lindenalee. 31 maja 1940 roku Niemcy zniszczyli pomnik Szopena, postawiony w Łazienkach 14 listopada 1926 roku na terenie dawnego ogrodu owocowego w Ogrodzie Botanicznym.

Wiosna 1943 roku, zgodnie z planem Pabsta, Aleje włączono do dzielnicy niemieckiej, wysiedlając z niej warszawiaków. W 1944 roku Niemcy spalili większośc pałaców i kamienic oraz zniszczyli 60% drzewostanu Łazienek. pokaż powiększenie

Po wojnie odbudowa Alej trwała do 1955 roku. Skasowano tramwaje, zastępując je trolejbusami i autobusami. Dolina Szwajcarska zamieniła się w skwer. W 1958 roku postawiono pomnik Szopena. W latach 1960 - 1961 zabudowano zachodnią stronę placu Na Rozdrożu. W roku 1965 park Ujazdowski został wpisany do rejestru zabytków. W latach 1971 - 1974 powstało bezkolizyjne skrzyżowanie Alej z Trasą Łazienkowską, ale stracił swój historyczny wygląd plac Na Rozdrożu. W okresie stalinizmu Aleje zmieniły nazwę na Aleję Stalina.

Obecnie mówi się o przykryciu Trasy Łazienkowskiej płytą i odtworzeniu dawnego placu Na Rozdrożu.

Literatura: "Historyczne centrum Warszawy", Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami
"Korzenie Miasta", Jerzy Kasprzycki
"Atlas dawnej architektury Warszawy", Jarosław Zieliński
"Plac Trzech Krzyży", wyd. PWN

czwartek, 15 grudnia 2005, eela

Polecane wpisy

TrackBack
TrackBack w tym blogu jest moderowany. TrackBack URL do wpisu:
Komentarze
2005/12/17 12:42:35
Bardzo to jest ciekawe-człowiek mieszka w Warszawie,a nie zna jej historii.Podziwiam Cię!
-
2005/12/19 16:41:27
Piękne, piękne... Aż by się człowiek chciał cofnąć o kilka wieków jak Cię czyta... :) Nie zdawałam sobie sprawy z tego, że Pl. na Rozdrożu ma tak daleko siegającą wstecz historię... pomimo iż przez osiem lat uczęszczania do podstawówki codziennie go mijałam :)
Pozdrowienia!
-
Gość: Asia, *.neoplus.adsl.tpnet.pl
2006/03/31 18:33:37
Wlasnie szykuje sie do egzaminu przewodnickiego, a Twoja strona jest super!!! Bardzo mi pomaga :) Dzieki za trud i prace :) Pozdrawiam. Asia
-
2006/03/31 20:17:20
Cieszę się, że się przydaje. :-)
Pozdrawiam i powodzenia zyczę
-
Gość: , *.neoplus.adsl.tpnet.pl
2007/10/13 16:18:46
Doskonały przewodnik, myślałem, że wiem wszystko, a dowiedziałem się górę nowości (staroci).
Brak informacji o przedwojennych defiladach wojskowych i defiladzie Wehrmachtu w 1939 r.
-
Gość: isabele, *.w82-123.abo.wanadoo.fr
2010/03/14 12:37:54
gdzie mieszkala izabela lecka?????
-
eela
2010/03/15 17:24:44
Prawdopodobnie przy Kruczej 26. Jest to fikcja literacka, poniewaz w tym czasie, gdy toczy się akcja "Lalki" kamienica jeszcze nie istniała. Prus nigdy nie podał ani nazwy ulicy ani numeru domu. To tylko przypuszczenia, ponieważ sam mieszkał pod numerem 25.
-
Gość: Jolanta, *.nycmny.fios.verizon.net
2011/02/19 05:32:02
Moi Dziadkowie mieszkali w Alejach Ujazdowkich 32/ 1
w dniu 17 stycznia 1945 roku zostali wysiedleni ,a ich mieszkanei z pracownia kusnierska i sklepem zostalo doszczetnie spalone
-
Gość: zietekolga@o2.pl, *.clienti.tiscali.it
2011/05/02 18:40:01
Witam, czy mógłby Pan wstawić bibliografię z jakiej Pan kozystał?
-
Gość: janusz, *.dynamic.chello.pl
2011/08/15 21:11:18
podziwiam, pozdrawiam i życzę w imieniu własnym i wielu warszawiaków wytrwałości w kontynuowaniu - duże brawa !!!