blogi










site statistics


Blog > Komentarze do wpisu
Plac Saski.

W 1724 roku dwór króla Augusta II Sasa przeniosł się do przebudowamego pałacu Andrzeja Morsztyna, który od tego momentu zaczął się nazywać pałacem saskim, zaś dziedziniec tego pałacu jest obecnym placem Piłsudskiego. Od strony Krakowskiego Przedmieścia plac był oddzielony czworobokiem zabudowań, gdzie znajdowały się pomieszczenia stajni i kuźni pałacowych. Obecnie są tu budynki wojskowe. Po stronie przeciwnej, tu gdzie jest hotel Europejski, stał pałac Ogińskich. Wjazd na dziedziniec pałacowy był na zakończeniu dzisiejszej ulicy Bagińskiego, gdzie stała brama.

W okresie Oświecenia dziedziniec stał się ogólnodostępny. Otwarte zostały bramy przy Wierzbowej, Mazowieckiej i Krakowskim Przedmieściu.

W okresie Królestwa Polskiego zaczęło wzrastać znaczenie placu Saskiego, było to spowodowane zmianami urbanistycznymi wokół Osi Saskiej. W tym okresie pałac saski znajdował sie w bardzo złym stanie technicznym i wymagał generalnego remontu. W tej sytuacji władze zdecydowały sie na przebudowę placu i otaczających go zabudowań. Projekt w 1825 roku został wykonany przez Alberta Lessla i Hilarego Szpilowskiego a 4 lata później przez Adama Idźkowskiego. Niestety, Powstanie Listopadowe wstrzymało jakiekolwiek prace, a w 1836 roku jeszcze bardziej zrujnowany pałac wystawiono na licytację. Przyszłemu nabywcy postawiono, co ciekawe, warunki. Część środkowa pałacu miała być rozebrana a skrzydła boczne wyremontowane. Niestety, nie było chętnego.

Przebudowa miała dalsze projekty, wersję ostateczną zrobił W. Ritschl. Została ona na polecenie namiestnika Paskiewicza przekształcona przez A. Idźkowskiego. Na miejscu wyburzonej środkowej części pałacu została zaprojektowana jedenastoprzęsłowa, dwurzędowa kolumnada, oparta na arkadach. W 1837 roku pałac nabył rosyjski kupiec Jan Skwarcow a w następnym roku zaczęto przebudowę, która się zakończyła w 1842 roku. Przebudowane zostały jednocześnie dwa budynki koszar na Czystej (obecna Ossolińskich) i Królewskiej. Kolumnada spotkała się z ciepłym przyjęciem, stała się pięknym elementem placu i Warszawy. Dzięki niej plac został połączony z Ogrodem Saskim. pokaż powiększenie

W 1841 roku na placu został na polecenie cara wzniesiony pomnik siedmiu generałów, przeciwnych Powstaniu Listopadowemu. Pomnik, autorstwa Corazziego, był przez warszawiaków znienawidzony. Powszechnie mówiono o nim jako o pomniku hańby. W latach późniejszych został przeniesiony na plac Zielony, obecnie Dąbrowskiego.

W roku 1855 rozpoczęta została budowa hotelu Europejskiego. Piękny, nowoczesny budynek z wygodnymi wnętrzami, bardzo podniósł rangę placu Saskiego. W tym samym czasie rozpoczęto parcelację ogrodu przed pałacem Potockich po drugiej stronie ulicy Czystej. Na skutek tego została ona zabudowana trzypiętrowymi kamienicami, łączącymi się z hotelem Angielskim na Wierzbowej. Utworzyła sie więc północna pierzeja placu. Również zabudowany został narożnik ulicy Królewskiej - powstały tu trzy kamienice, tworząc razem z pałacem Saskim i Bruhla pierzeję zachodnią. Po stronie południowej placu został w latach 1867 - 1871 zbudowany pałac Kronenberga a obok teatr Alkazar. Z kolei po rozebraniu pałacu Mokronowskich na rogu Królewskiej i Krakowskiego Przedmieścia zbudowano 5 eklektycznych kamienic czynszowych. W tym samym czasie rozebrano kuźnie saskie i na ich miejscu zbudowano siedzibę rosyjskiego sztabu generalnego, mieszczącego potem Sądy Wojskowe.

W 1894 roku, więc w 53 lata po wzniesieniu, rozebrany został pomnik siedmiu generałów. Decyzje podjął car, aby na środku placu Saskiego można było wznieść sobór. Jednocześnie rozebrano budynki koszar saskich. Sobór, autorstwa rosyjskiego architekta, był budowany w latach 1894 - 1912. Był potężny, miał pięć złoconych kopuł, cztery niższe i piątą ogromną. Licowany białą cegłą, ozdobiony kolumnami z czerwonego granitu, był widoczny z daleka. W narożniku placu, bliżej Krakowskiego Przedmieścia, usytuowano dzwonnicę, wysokości 70 metrów. Sobór, umieszczony w centralnym punkcie placu zakłócił Oś Saską. Był elementem rusyfikacyjnym, car chciał nadac Warszawie rosyjski charakter.

W czasie pierwszej wojny światowej w soborze znajdował sie niemiecki kościół garnizonowy. Po odzyskaniu niepodległości wojsko polskie miało tu swój kościół. W 1921 roku rozebrana została dzwonnica a w latach 1924 - 1926 cały sobór. Rozbiórkę prowadzili górnicy ze Śląska przy pomocy materiałów wybuchowych. Akcja spotkała się z krytyką prasy zachodniej, nie rozumiejącej, że sobór był dla Polaków symbolem ucisku.

Po uporządkowaniu plac stał się bardzo reprezentacyjny. W 1923 roku na cokole umieszczono pomnik księcia Józefa Poniatowskiego. W roku 1925 powstało mauzoleum - Grób Nieznanego Żołnierza. W roku 1926 - budynek, w którym mieściła się Komenda Miasta. 11 listopada 1928 roku plac otrzymał nazwę placu Józefa Piłsudskiego. Od strony Królewskeij wzniesiono parterowy pawilon wystawowy Instytutu Propagandy i Sztuki. Wkrótce przebudowany został pałac Bruhla. Bohdan Pniewski przywrócił mu osiemnastowieczny wygląd. Znalazło tu swoją siedzibę Ministerstwo Spraw Zagranicznych. W latach 1934 - 1935 został wzniesiony budynek Funduszu Kwaterunku Wojskowego, tzw. dom bez kantów. Projektował go Czesław Przybylski w ramach konkursu. W 1938 roku plac na polecenie prezydenta Starzyńskiego został wyłożony płytami z piaskowca. pokaż powiększenie

W okresie międzywojennym trzy razy był urzadzany konkurs na zagospodarowanie placu Saskiego: w roku 1926 i 1928, następnie powrócono do sprawy ponownie w roku 1934. Pierwszy konkurs miał nadać placowi charakter pomnika bojowników o niepodlegość. Wpłyneło 46 prac, niektóre były bardzo śmiałe. Jeden z projektów przewidywał wyburzenie hotelu Europejskiego, inny w miejsce rozebranej kamienicy na rogu Królewskiej i placu proponował wieżowiec. Drugi konkurs dotyczył ukształtowania południowej strony placu. Wpłynęło 27 prac. Przed trzecim konkursem artysta rzeźbiarz Ostrowski, autor Grobu Nieznanego Zołnierza wystąpił z własną inicjatywą ukształtowania placu i wykonał projekt, który obejmował również tereny aż do wiaduktu Markiewicza. Projekt przewidywał wyburzenie trzech kamienic między Bristolem i kościołem Wizytek (dziś jest tu skwerek) i przedłużenie Osi Saskiej w formie monumentalnej alei, zakończonej łukiem tryumfalnym. W Warszawie wówczas zawrzało. Odbyło sie wielkie posiedzenie z udziałem wszystkich osób, mających wpływ na archtekturę i kulturę w mieście. Wydana została w tej sprawie petycja, ogólnie biorąc projekt nie przypadł do gustu. Na prośbę prezydenta Starzyńskiego ocenił go arch. T. Tołwiński - wydał opinię negatywną. Efektem tego był właśnie trzeci konkurs na uporządkowanie placu Piłsudskiego. Był największym wydarzeniem urbanistycznym w międzywojenej Warszawie. Celem jego było opracowanie uregulowania placu, łącznie z przedłuzeniem Osi Saskiej w kierunku wschodnim i połączenie placu Żelaznej Bramy z Pragą przez tunel pod Ogrodem Saskim i most na Karowej.

W 1936 roku w Warszawie była zorganizowana ogromna wystawa "Warszawa przyszłości". Jednym z projektów przygotowanym na nią był projekt stacji metra, usytuowany na placu Piłsudskiego. Zdjęcie makiety zostało zamieszczone w katalogu wystawy. Jest ono na ostatniej fotografii.

Drugie zdjęcie od góry przedstawia widok z samolotu, wyraźnie widoczny jest plac Piłsudskiego z soborem.

wtorek, 04 października 2005, eela

TrackBack
TrackBack w tym blogu jest moderowany. TrackBack URL do wpisu:
Komentarze
Gość: Marek, prosie11-1.aster.pl
2005/11/03 23:19:45
Dziękuję za ten tekst. Jest bardzo ciekawy. Czy wolno zapytać, gdzie szukała Pani/szukał Pan materiałów na ten temat?
-
2005/11/04 00:29:24
"Siedem placów Warszawy" Z. Stępińskiego, J. Kasprzycki "Korzenie miasta", Katalog wystawy z 1936 roku, artykuły J. Majewskiego.
-
Gość: halina, adpp190.neoplus.adsl.tpnet.pl
2007/11/02 17:32:19
kto wygral ten 3 konkurs?znane jest nazwisko architekta?
-
2007/11/05 21:53:33
Pierwsza nagrodę otrzymali architekci: Kazimierz Tołłoczko i Jan Kukulski.
-
Gość: , ip-89-174-191-236.ibd.gtsenergis.pl
2010/11/03 19:56:52
bardzo dziękuje, szukałem informacji na temat tej dzwonnicy i placu. Szkoda ze została rozebrana mimo ze skojarzeniami z rusyfikacja.
-
2010/11/03 22:18:58
Pewnie, że szkoda. Jest na wielu dawnych widokówkach. :-)